Hoành Sơn Quan – Đèo Ngang: Chứng Nhân Lịch Sử và Tuyệt Tác Thơ Ca
Hoành Sơn Quan (hay Cổng Trời) trên đỉnh Đèo Ngang không chỉ là ranh giới địa lý tự nhiên giữa Quảng Bình và Hà Tĩnh mà còn là một biểu tượng văn hóa – lịch sử hào hùng. Nằm trong cụm du lịch phía Bắc Quảng Bình cùng với Vũng Chùa – Đảo Yến, Đá Nhảy và Đền thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, đây là điểm dừng chân không thể thiếu trong các tour du lịch Quảng Bình 1 ngày hoặc hành trình khám phá di sản miền Trung.
1. Hoành Sơn Quan ở đâu?
Hoành Sơn Quan toạ lạc tại thôn Vĩnh Sơn, xã Quảng Đông, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình. Công trình này nằm vắt vẻo trên đỉnh Đèo Ngang, thuộc dãy núi Hoành Sơn – một nhánh của dãy Trường Sơn đâm ngang ra biển Đông.
Được xây dựng vào năm Minh Mạng thứ 14 (1833), Hoành Sơn Quan sừng sững như một bức tường thành, vừa là chốt kiểm soát giao thông, vừa là pháo đài quân sự trấn giữ con đường thiên lý Bắc – Nam.

2. “Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân” – Lời sấm định hình lịch sử
Lịch sử của Hoành Sơn Quan và vùng đất Quảng Bình gắn liền với những biến động lớn của dân tộc, đặc biệt là sự nghiệp mở cõi về phương Nam.
Dãy Hoành Sơn có vị trí chiến lược “yết hầu”. Vào thời thế kỷ 16, khi đứng trước nguy cơ bị chúa Trịnh bức hại, Nguyễn Hoàng đã xin ý kiến của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm. Trạng Trình đã cho câu sấm truyền nổi tiếng:
“Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân” (Một dải Hoành Sơn, có thể dung thân muôn đời).
Nghe theo lời khuyên này, Nguyễn Hoàng đã vượt Hoành Sơn vào trấn thủ Thuận Hóa, mở đầu cho sự nghiệp của các Chúa Nguyễn ở Đàng Trong. Chính sự kiện này đã biến Hoành Sơn từ một vùng biên viễn trở thành điểm tựa vững chắc để mở mang bờ cõi nước nhà xuống phía Nam. Cũng chính Nguyễn Hoàng là người đầu tiên đặt tên cho vùng đất này là Quảng Bình vào năm 1604, với mong muốn về một nền thái bình rộng lớn.
3. Hoành Sơn Quan và Kiến trúc triều Nguyễn
Năm 1833, Vua Minh Mạng đã cho xây dựng Hoành Sơn Quan kiên cố trên đỉnh đèo. Theo Đại Nam Nhất Thống Chí:
-
Cửa quan cao hơn 4m, hai bên có tường thành chạy dài theo thế núi.
-
Kiến trúc vòm cuốn, mang dáng dấp uy nghiêm của các cửa thành tại Kinh đô Huế.
-
Cửa ải có 300 quân lính Quảng Bình và Hà Tĩnh xây dựng trong 1 tháng.
Dù trải qua bom đạn của các cuộc chiến tranh, đặc biệt là sự tàn phá ác liệt của đế quốc Mỹ nhằm cắt đứt chi viện miền Bắc, Hoành Sơn Quan vẫn uy nghi tồn tại, minh chứng cho kỹ thuật xây dựng bậc thầy của cha ông.

4. “Bước tới Đèo Ngang” – Nỗi niềm hoài cổ trong thơ ca
Không chỉ là chứng nhân lịch sử, Đèo Ngang còn đi vào tâm thức người Việt qua những vần thơ tuyệt tác. Nổi tiếng nhất là bài “Qua Đèo Ngang” của Bà Huyện Thanh Quan.
Khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ nhưng đượm buồn nơi đây đã chạm đến tâm tư của nữ sĩ:
“Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà Cỏ cây chen đá, lá chen hoa”
Cảnh sắc Hoành Sơn hiện lên vừa hoang sơ, vừa thơ mộng. Nhưng đằng sau bức tranh thủy mặc ấy là nỗi lòng thầm kín, nỗi nhớ nước thương nhà của người lữ khách trước thế sự đổi thay:
“Nhớ nước đau lòng con quốc quốc Thương nhà mỏi miệng cái gia gia … Một mảnh tình riêng ta với ta.”
Sự hòa quyện giữa thiên nhiên núi rừng – biển cả và tâm trạng con người đã biến Đèo Ngang thành một địa danh trữ tình bậc nhất trong văn học Việt Nam.
5. Du lịch Đèo Ngang – Hoành Sơn Quan ngày nay

Ngày nay, hầm đường bộ Đèo Ngang đã giúp giao thông thuận tiện hơn, nhưng con đường đèo cũ dẫn lên Hoành Sơn Quan vẫn là điểm đến hấp dẫn du khách thích khám phá.
Đến với Hoành Sơn Quan, du khách sẽ được:
-
Chiêm ngưỡng trọn vẹn vẻ đẹp của núi non hùng vĩ và biển trời bao la từ trên cao.
-
Sống lại những giây phút lịch sử hào hùng thời mở cõi.
-
Thả hồn vào không gian tịch liêu, cổ kính đã từng làm say lòng bao thi nhân.
Gợi ý lộ trình tham quan: Hoành Sơn Quan thường được kết hợp trong các lịch trình:
-
Tour Quảng Bình 1 ngày (phía Bắc): Viếng mộ Đại tướng Võ Nguyên Giáp (Vũng Chùa) – Đèo Ngang – Đền Mẫu Liễu Hạnh – Biển Đá Nhảy.
-
Tour 2 ngày 1 đêm hoặc 3 ngày 2 đêm: Kết hợp thăm Phong Nha – Kẻ Bàng và hệ thống hang động.
Hoành Sơn Quan – Đèo Ngang không chỉ là một di tích lịch sử cấp tỉnh (được xếp hạng năm 2002) mà còn là “cổng trời” lưu giữ hồn thiêng sông núi, nơi quá khứ và hiện tại giao hòa trong một bức tranh tuyệt đẹp.
Công Ty TNHH Du Lịch Explore Quảng Bình
Hotline: 0858.22.95.95
Địa Chỉ: 17/ 59 Nguyễn Công Trứ, Nam Lý, Phường Đồng Hới, Quảng Trị
Email: explorequangbinh@gmail.com
MST: 3101133587
GPKD: 44-0036/2024/SDL-GPLHNĐ
Các chương trình tour có thể bạn quan tâm – click xem chi tiết
Tour du lịch Quảng Bình 1 ngày:
- Tour Động Phong Nha – Động Thiên Đường
- Tour Động Phong Nha – Sông Chày Hang Tối
- Tour Động Phong Nha – Suối Nước Moọc
- Tour Động Phong Nha – Vũng Chùa Đảo Yến -Đá Nhảy – Đồi Cát
- Tour Động Thiên Đường – Sông Chày Hang Tối
- Tour Động Thiên Đường – Vũng Chùa Đảo Yến- Đá Nhảy – Đối Cát
- Tour Động Thiên Đường – Suối Nước Moọc
- Tour Vũng Chùa Đảo Yến – Biển Đá Nhảy – Đồi Cát Quang Phú
- Tour Động Phong Nha – Suối Nước Moọc
- Tour Động Thiên Đường – Thung Lũng Ha Va
- Tour Động Phong Nha – Thung Lũng Ha Va
Tour du lịch Quảng Bình trọn gói:
- Tour Quảng Bình 2 ngày 1 đêm
- Tour Quảng Bình 3 ngày 2 đêm
- Tour Quảng BÌnh 4 ngày 3 đêm
- Tour Quảng Bình Nghỉ Dưỡng 5 sao
- Tour Gia Đình Quảng Bình 3 ngày 2 đêm
Tour trekking mạo hiểm:
- Tour Thám Hiểm Phong Nha 4,5km
- Tour trekking thám hiểm Thung Lũng Sinh Tồn – Hang E
- Tour trekking – thám hiểm hang Oro
- Tour Thám Hiểm Thiên Đường 7 km
- Tour khám phá Phong Nha về đêm – Tiệc BBQ

